Tynnu lluniau o gacwn i’w hadnabod

Mae tynnu lluniau o’r cacwn rydych yn eu gweld yn beth defnyddiol iawn i’w wneud - yn benodol, mae’n ffordd grêt o gadarnhau beth rydych wedi’i weld, yn enwedig gyda’r rhywogaethau prinnaf rydych yn llai cyfarwydd â nhw.

Er eu bod yn ddefnyddiol, ail yw ffotograffau o hyd i gael esiampl yn eich llaw neu yn yr awyr agored. Mae camerâu a goleuadau’n gallu newid lliwiau ac mae’r wybodaeth ategol yn cael ei cholli - maint, ymddygiad, cynefin, lleoliad, amser, dyddiad a nodweddion symud/hedfan. Mae’r rhain i gyd yn bwysig er mwyn penderfynu ar y rhywogaeth gywir. Dim ond beth sydd yn y llun sydd gennym ni - does dim modd gweld y rhannau allan o’r golwg, neu allan o ffocws, a does dim llawer o gyfle i chwyddo nodweddion llai. Mae hyn yn golygu bod rhaid cael y darnau iawn yn y llun ac mae ffocws yn allweddol.

Nid cacwn yw’r pethau hawsaf i’w hadnabod mewn llun gan fod eu nodweddion adnabod wedi’u gwasgaru dros eu cyrff i gyd. Pan maent ar flodau, fel rheol, maent yn cyrlio’n hanner cylch, yn cuddio eu pen a blaen eu cynffon ac yn tynnu eu coesau i mewn. Mae hyn yn cuddio rhai o’r nodweddion defnyddiol. Y ffordd orau o wneud yn siŵr eich bod yn adnabod eich cacynen ddirgel oddi wrth y llun yw tynnu mwy nag un llun, o onglau gwahanol, gan ddangos cymaint o nodweddion adnabod â phosib.

Llun 1 – Golygfa nodweddiadol o gacynen ar flodyn. Llun drwy garedigrwydd: Richard Comont

Mae’n amhosib gweld siâp yr wyneb mewn lluniau o’r top i lawr ond mae’n nodwedd adnabod ddefnyddiol i wahaniaethu rhwng cacwn wyneb crwn / hir / hir iawn, yn enwedig Cacynen yr ardd (Bombus hortorum) a Chacynen fawr yr ardd (Bombus ruderatus).

Mae presenoldeb lliw a blew wyneb yn bwysig i sawl rhywogaeth, yn enwedig wrth benderfynu ar ryw’r gacynen.   
       
Mae’r segmentau antena’n ddefnyddiol ar gyfer hyn hefyd - mae gan wrywod a benywod nifer gwahanol o segmentau, a gellir defnyddio siâp rhai o segmentau’r antena i wahaniaeth rhwng rhai rhywogaethau tebyg, yn enwedig gwrywod Cacynen gwcw’r sipsiwn a’r Gacynen gwcw ddeheuol (Bombus bohemicus/vestalis)

Lluniau 3 a 4 - Y goes ôl a’r ochr. Llun drwy garedigrwydd: Richard Whitsun (ar y chwith) a Tessa Bramall (ar y dde)

Mae’n ddefnyddiol iawn gweld ffemwr y goes ôl oherwydd dyma’r ffordd hawsaf i adnabod rhyw y cacwn cymdeithasol a’u gwahanu oddi wrth y cacwn cwcw. Dim ond y cacwn cymdeithasol benywaidd sy’n casglu paill a phan nad ydynt yn cario paill, mae ganddynt ffemwr llydan, gwastad a sgleiniog gyda blew hir ar yr ymyl, yn ffurfio basged paill. Mae coesau’r cacwn cymdeithasol gwrywaidd yn deneuach ac yn fwy blewog heb fasged paill, ac mae gan y cacwn cwcw goesau blewog hefyd heb ofod clir ar gyfer paill.
Hefyd mae’r coesau’n cynnwys nodweddion adnabod defnyddiol ar gyfer rhai rhywogaethau. Er enghraifft, mae’r ymyl o flew coch ar fasged paill y Gardwenynen goesgoch (Bombus ruderarius) yn gwahaniaethu rhyngddi a’r Gacynen Cynffon Goch (Bombus lapidarius), ac mae asgwrn y cefn yn ddefnyddiol ar gyfer rhai rhywogaethau hefyd.


Llun 5 – Blaen y gynffon. Llun drwy garedigrwydd: Neville Crowther

Mae lliw’r gynffon yn bwysig iawn fel rheol er mwyn adnabod cacwn. Gellir ei gweld wrth edrych i lawr, ond mae gwenyn yn tueddu i gyrlio o amgylch blodyn yn aml, ac felly nid yw bob amser yn amlwg, yn enwedig gyda rhywogaethau heb lawer o liw yn eu cynffon.

Hefyd mae gan lawer o rywogaethau gynffonau dau liw, gyda gwahanol liw ar y blaen un.

Mae siâp y gynffon yn ddefnyddiol i benderfynu ar ryw’r gacynen - mae blaen cynffon y gwrywod yn grwn a heb fin, ond mae blaen cynffon y benywod yn bigfain, sy’n gallu helpu fel elfen adnabod.

“Bumblebees are key factors in our wildlife. If they disappear many of our plants will not bear fruit. I am proud to be associated with the Bumblebee Conservation Trust”.

David Attenborough
OM CH FRS

View our Flickr
BeeWatch survey