Cacwn llai cyffredin

Er ei bod yn llai tebygol i chi weld y cacwn hyn, mae’n ddefnyddiol gwybod sut maent yn edrych a ble mae dod o hyd iddynt.

Dim ond mewn rhai rhannau o’r wlad mae rhai rhywogaethau o gacwn i’w canfod. Mae eraill i’w gweld mewn llawer o lefydd, ond eto nid ydynt yn gyffredin iawn.

Cacwn cwcw

Ceir chwe rhywogaeth o gacwn cwcw yn y DU; edrychwch ar ein tudalen Cylch bywyd i gael rhagor o fanylion. Mae ychydig o nodweddion yn perthyn i’r rhan fwyaf o gacwn cwcw sy’n eu gwneud yn wahanol i gacwn ‘real’. Mae’r rhain yn cynnwys y canlynol:

  • Coesau du wedi’u gorchuddio â blew a dim basgedi paill – does gan gacynen gwcw fyth lympiau paill ar ei choesau.               
  • Adenydd sy’n ymddangos yn dywyll.
Cacynen gwcw’r maes  Bombus campestris

Mae’r patrwm yn gallu amrywio’n sylweddol ond mae gan y benywod a’r gwrywod ar eu ffurf fwyaf cyffredin ddwy streipen felen ar y thoracs a dim ar yr abdomen. Mae gan rai ffurfiau goleuach fand melyn gwelw ar segment cyntaf yr abdomen. Rhyw wyrddfelyn yw’r gynffon fel rheol a gall fod yn eithaf helaeth, gan ymestyn fwy na hanner ffordd i fyny’r abdomen yn aml. Gall rhai gwrywod fod yn ddu i gyd. Mae gwawr dywyll iawn ar yr adenydd ac maent yn edrych yn ddu bron.


Cacynen gwcw’r goedwig  Bombus sylvestris

Mae’r patrwm yn gallu amrywio ond y ffurf fwyaf cyffredin i’r gwrywod a’r benywod yw streipen felen ar y thoracs ond nid ar yr abdomen. Mae’r gynffon yn wyn ond gyda blaen du sy’n amlycach yn y gwrywod. Hefyd mae gan y gwrywod flaen bychan oren / coch ar y gynffon.


Cacynen gwcw’r sipsiwn  Bombus bohemicus

Mae’r benywod yn tueddu i fod ag un band melyn golau ar eu thoracs ond dim un ar yr abdomen. Efallai bod gan y gwrywod dwmpathau prin o flew melyn ar segment cyntaf yr abdomen. Gwyn yw’r gynffon yn bennaf, ond gyda darnau melyn ar yr ochr chwith a dde. Mae’r adenydd yn edrych yn dywyll iawn yn aml. Mae’r rhywogaeth yma’n amrywiol iawn ac felly nid yw’n bosib ei chadarnhau allan yn y maes yn aml.


Cacynen gwcw ddeheuol  Bombus vestalis

Mae gan y benywod a’r gwrywod fand melyn tywyll unigol ar y thoracs fel rheol. Hefyd mae gan rai gwrywod fandiau melyn ychwanegol ar gefn y thoracs ac ar segment cyntaf yr abdomen. Gwyn glân yw’r gynffon gan fwyaf, gyda blaen du. Mae band melyn golau toredig fymryn uwch ben y gynffon. Dyma rywogaeth gyffredin iawn yn ne Lloegr.


Cacynen gwcw Barbut  Bombus barbutellus

Mae gan y benywod a’r gwrywod fandiau melyn trwchus ar eu coler. Hefyd mae gan y ddau ryw ymyl fân o flew melyn ar fand ôl y thoracs. Efallai bod gan yr abdomen fandiau golau iawn o flew melyn pŵl. Gwyn yw’r gynffon. Mae’r adenydd yn edrych yn dywyll. Mae rhai unigolion yn gallu edrych yn dywyll iawn, neu’n ddu i gyd bron.


Cacynen gwcw gynffongoch  Bombus rupestris

Mae pen, thoracs ac abdomen y fenyw yn ddu i gyd gyda chynffon oren – goch. Mae’r gwrywod yn rhannu’r un lliw ond mae ganddynt rywfaint o flew melyn ar y thoracs a’r abdomen. Er hynny, mae dwysedd y melyn yn amrywio’n sylweddol, gyda rhai gwrywod yn edrych yn welw iawn. Mae’r adenydd yn ymddangos yn dywyll iawn.


“Bumblebees are lovely little creatures - their bright stripes and gentle buzz bring colour and sound to our summer gardens. They are also very important because they pollinate our wildflowers and crops. Sadly things aren't going well and some species are threatened with extinction.
I'm really concerned by these declines and I'm pleased to support the work of the Bumblebee Conservation Trust." 

Kate Humble
TV presenter

Kate Humble
View our Flickr
Bee clued up