Cacwn cyffredin

Efallai yr hoffech ddefnyddio’r siart adnabod yma sy’n cynnwys yr holl rywogaethau cyffredin

Mae gan weithwyr benywaidd y rhan fwyaf o’r rhywogaethau batrymau lliw tebyg i’r breninesau, ond maent yn llai. Weithiau mae’r gwrywod yn edrych yn debyg i’r breninesau a’r gweithwyr benywaidd, ond fel rheol mae ganddynt fwy o flew melyn, yn enwedig ar y pen a’r thoracs.

I weld lluniau o bob un o’r rhywogaethau, ewch i’r oriel luniau. Ar waelod y dudalen yma mae fideo ar gyfer adnabod y rhywogaethau cyffredin.
Os hoffech gymryd rhan mewn unrhyw arolwg sy’n monitro cacwn, ewch i’n tudalennau arolygu yma.


Cacynen cynffon lwydfelyn Bombus terrestris


Mae gan y breninesau, y gweithwyr a’r gwrywod goler fudr/melyn euraid wrth y pen ac un ar yr abdomen. Mae cynffon y frenhines yn lliw hufen/llwydfelyn ac weithiau mae’n gallu edrych yn oren. Mae gan y gweithwyr gynffon wen gyda llinell lwydfelyn gynnil yn gwahanu’r gynffon oddi wrth weddill yr abdomen. Yn wahanol i lawer o rywogaethau, mae blew wyneb y gwryw cynffon lwydfelyn yn ddu, yn hytrach na melyn. Mae gwawr lwydfelyn ar gynffon y gwryw.


Cacynen cynffon wen  Bombus lucorum


Mae gan y breninesau, y gweithwyr a’r gwrywod fand melyn ar y thoracs ac ar yr abdomen. Ar gacynen newydd, mae’r gynffon yn wyn llachar a’r bandiau melyn yn lliw melyn lemon llachar. Mae gan y gwrywod flew melyn ar eu pen, a thwmpathau ychwanegol o flew melyn ar y thoracs a’r abdomen.


Cacynen yr ardd  Bombus hortorum


Mae’r frenhines, y gweithiwr a’r gwryw yn rhannu’r un patrwm: tri band melyn (ar flaen a chefn y thoracs a thrydydd band ar flaen yr abdomen). Mae’r gynffon yn lliw gwyn glân. Mae’r wyneb yn nodedig o hir, yn wahanol i rywogaethau eraill sydd â bandiau tebyg, fel Cacynen y rhos. Mae’n rhywogaeth sydd â thafod hir iawn ac mae’n well ganddi flodau gyda thiwbiau dwfn.
 


Cacynen gynnar  Bombus pratorum

Mae gan y breninesau, y gweithwyr a’r gwrywod fand melyn ar y thoracs a’r abdomen. Mae’r band melyn ar yr abdomen yn llai amlwg neu ar goll ar y gweithwyr. Mae’r gynffon yn oren neu goch tywyll yn aml, a gall bylu gydag amser. Gan fod y lliw ar y gynffon wedi’i gyfyngu i’r segment olaf un, gall fod yn anodd ei weld wrth i’r gacynen symud. Mae cacwn cynnar yn rhywogaeth fach iawn ac mae’r gweithwyr yn llawer llai na’r rhywogaethau eraill o weithwyr sy’n ymddangos yn y gwanwyn ac yn chwilio am fwyd. Mae gan y gwrywod goler felen lydan sy’n lapio am y thoracs, a blew melyn ar yr wyneb.


Cardwenynen gyffredin  Bombus pascuorum


Mae’r breninesau, y gweithwyr a’r gwrywod yn frown neu’n sinsir i gyd bron. Er hynny, mae’r arlliw’n amrywio’n sylweddol, gan ddibynnu ar y lleoliad. Mae gan rai abdomenau tywyll iawn ond gall abdomenau cacwn eraill fod yn eithaf golau. Dyma’r unig gacynen gyffredin yn y DU sy’n frown neu’n sinsir yn bennaf.
 


Cacynen cynffon goch  Bombus lapidarius

Mae gan y breninesau a’r gweithwyr gorff du nodedig gyda chynffon oren i goch. Mae gan y gwrywod flew wyneb melyn nodedig a band melyn ar y thoracs, gydag abdomen du a chynffon oren i goch llachar. Mae’r blew ar fasged paill (coesau ôl) y fenyw yn ddu ond gall y rhain fod yn goch gan y gwryw. Mae’n debyg iawn i’r Gardwenynen goesgoch sy’n llawer prinnach ond mae’r blew ar fasged paill y fenyw yn y rhywogaeth arall yn goch.


Cacynen y coed  Bombus hypnorum


Mae gan y breninesau, y gweithwyr a’r gwrywod ben du i gyd, thoracs brown - sinsir, abdomen du a chynffon wen. Mae’r gwyn ar y gynffon yn amrywio’n sylweddol ond mae bob amser yn bresennol. Canfuwyd y rhywogaeth yma yn y DU am y tro cyntaf yn 2001, ond mae i’w gweld ledled Cymru a Lloegr bron erbyn hyn. Mae’n hoffi nythu uwch ben y ddaear, mewn blychau adar yn aml. Mae llawer o wybodaeth am Gacynen y coed a’i harferion nythu rhyfeddol ar gael yn yr erthygl hon gan Clive Hill (cliciwch yma i lawrlwytho’r erthygl - pdf 650kb).


Cacynen y rhos  Bombus jonellus

Mae gan y breninesau, y gweithwyr a’r gwrywod dri band melyn, gydag un ar flaen yr abdomen a dau ar y thoracs. Mae gan amrywiad y tir mawr gynffon wen hefyd ond cynffon oren / llwydfelyn sydd gan gacynen yr Ynysoedd Gorllewinol a Shetland. Mae’r lliw yn debyg i liw Cacynen yr ardd ond mae wyneb y rhywogaeth yma’n grwn, ac wyneb Cacynen yr ardd yn hir. Mae’r gacynen yma’n llai na Chacynen yr ardd hefyd, ond dim ond yn y breninesau mae posib sylwi ar hyn. Mae enw cyffredin y rhywogaeth yma’n gamarweiniol oherwydd mae i’w chanfod mewn gerddi, parciau a chynefinoedd eraill.


Cliciwch ‘chwarae’ ar y fideo isod i wylio canllaw ar sut mae adnabod y rhywogaethau cyffredin o gacwn. Mae wedi’i chynhyrchu gan wirfoddolwr gyda BBCT, Cathy Clarke.

 


Erbyn hyn dylech allu adnabod yr holl gacwn y dewch ar eu traws byth bron! Os nad ydych yn adnabod y gacynen rydych chi wedi’i gweld oddi wrth y rhai uchod, efallai ei bod yn gacynen brinnach. Er nad ydynt yn gyffredin yn y rhan fwyaf o ardaloedd, efallai y gwelir y rhain mewn rhai cynefinoedd. Cliciwch yma i fynd i’n tudalen ni sy’n rhoi sylw i gacwn llai cyffredin.

“Bumblebees are key factors in our wildlife. If they disappear many of our plants will not bear fruit. I am proud to be associated with the Bumblebee Conservation Trust”.

David Attenborough
OM CH FRS

View our Flickr
Bee clued up